درسهای زندگی

هنگامي كه وارد یك مدرسه مي شويم، دانش آموزان زيادي را مي بينيم كه از جنبه هاي مختلف با يكديگر تفاوت دارند. اين تفاو­ت ها نه تنها در جنبه هاي فيزيولوژيكي و جسمي قابل ملاحظه است بلكه در رفتار و كردار و شخصيت آنها نيز ديده مي شود. گروهي از دانش آموزان افرادي پرشور، اجتماعي وفعال هستند و در امور تحصيلي و پرورشي خود مشكل چنداني ندارند. برعكس عده ديگري به صورت هاي مختلف رفتارهاي ناسازگارانه از خود نشان مي دهند و توانايي لازم براي ايجاد تعادل ندارند. اين قبيل رفتارها تنها به یك محيط خاص محدود نمي شود بلكه در شرايط ديگر نيز چنين رفتارهايي بروز مي كند.
گروهي از دانش آموزان نيز هستند كه علي رغم داشتن هوش و استعداد كافي، در سخن گفتن و برقراري ارتباط كلامي با ديگران ناتوان بوده و از بيان احساسات و عواطف خود عاجزند و به اين ترتيب مسایل و مشكلات رفتاري در هر مدرس های وجود دارد. نحوه برخورد صحیح با این مشکلات رفتاری در آینده کودکان اهمیت بسیاری دارد، برخوردی که باید بر مبنای دانش دقیق از مشکل و نحوه حل آن صورت بگیرد. در اینجا به چند اختلال مهم دوران کودکی و نحوه برخورد با کودکانی که به نحوی دچار مشکل هستند و نمی توانند با محیط مدرسه کنار بیایند می پردازیم.

اختلال نقص توجه – بيش فعالي(ADHD)  

يكي از شايع ترين اختلالات روانپزشكي دركودكان است. اين اختلال رواني تا چهار برابر در پسرها شايع تر است. رفتارهاي مقابله جويانه در دخترها كمتر از پسران است. علامت عمده اين اختلال در دختران «حواس پرتي» است. در صورتي كه پسرها بيشتر به علت «فعالیت بیش از حد » به كلينیك ها ارجاع مي شوند.آنچه در بيش فعالي مورد توجه است، پرتحركي و بيقراري كودك است به گونه اي كه اين بيش فعالي باعث مزاحمت براي ديگران مي شود. كودكان مبتلا به اين اختلال با وجود اينكه از هوش خوبي برخوردار هستند در تمركز مشكل دارند و تكاليف خود را يا به سختي انجام مي دهند و يا مدت زمان زيادي را صرف آن مي كنند. کودکانی که بیش از اندازه فعال اند مشکلاتی نیز درتوجه و تمرکز دارند. در گذشته اصطلاح بیش فعالی، سندرم بیش فعالی، اختلال مغزی خفیف، نارسایی کنشی مغزی خفیف، برای این مشکل به کار می رفت. اجزای اصلی این اختلال را می توان در

سه طبقه مورد بررسی قرار داد :

بی توجهی
حداقل وجود سه مورد از موارد زیرنشان دهنده بی توجهی است:
 1-کودکان اغلب در تمام کارهایی که شروع کرده اند با شکست مواجه می شوند.
2- به نظر می رسد که گوش نمی کنند.
 3-  به آسانی برآشفته می شوند.
4- در تمرکز کردن روی کارهای مدرسه یا سایروظایفی که نیاز به توجه طولانی دارد دچار اشکال هستند.
5- در دلبستگی به فعالیت های روزانه مشکلاتی دارند.

انگیختگی ناگهانی

حد اقل سه مورد از موارد زیر نشان دهنده مشکل انگیختگی ا ست:
1-    اغلب پیش از فکر کردن عمل می کنند.
2-    به طور افراطی از یک فعالیت به فعالیت دیگر می روند.
3-    از لحاظ نظم در کارها دچار اشکال هستند.
4-    نیاز به مراقبت زیاد دارند.
5-     مرتبا در کلاس فریاد می زنند.
6-    در موقعیت های گروهی و بازی ها رعایت نوبت نمی کنند.

بیش فعالی

حداقل دو مورد از موارد زیرنشان دهنده بیش فعالی است:
1-     مرتبا در اطراف می دوند و از در و دیوار بالا می روند.ری که باز نمی ایستد
2-     نمی توانند آرام بنشیند و دایما وول مي خورند.
3-     تحمل نشستن طولانی مدت در جایی را ندارند.
4-    هنگام خواب بیش از اندازه در اطراف حرکت می کنند.
5-    همیشه در حال رفتن وعمل کردن هستند،چنانکه گویی توسط یک موتور حركت مي كنند.
     این علامت ها باید در محیط مدرسه کودک گزارش شود.

اگر والدین وآموزگار از نظر این رفتار ها توافق نداشتند به گزارش آموزگاران باید اهمیت بیشتری داده شود زیرا آنان با رفتارهای طبیعی هر سن آشنایی بیش تري دارند. نشانه های اختلال که در بالا ذکر شد مخصوص کودکان 8تا 10 ساله است. کودکان کم سال تر معمولا نشانه های بیشتری را نشان می دهند. این رفتار هاباید قبل از هفت سالگی شروع شده، لااقل شش ماه دوام داشته باشند و علت آن اسکیزوفرنی، اختلال عاطفی یا عقب ماندگی ذهنی شدید نباشد. گرچه این معیارها برای شناخت رفتار این کودکان سودمند است، با این وجود مسایل معناداری در تعبیر وتفسیر آنها وجود دارد. مثلا رفتار یک کودک بر اساس سنش بررسی شده و بعد سالم یا بیمار توصیف گردد، نه اینکه آیا او این خصوصیات ذکر شده را نشان داده است یا خیر. انواع ADHD    و تشخیص آن  به سه دسته تقسيم مي گردد: نوع عمدتا بي توجه، نوع عمدتا بيش فعال – تكانشگر و نوع مركب. اگر چه عمدتا  قبل از 7 سالگي شروع مي شود، ولي علايم فعاليت حركتي  زياد و خواب و خوراك نامنظم ممكن است حتي در 10 تا 18 سالگي ديده شود.

ملاك هاي تشخيصي متخصصين براي اختلال نقص توجه/ بيش فعالي

لازم است 6 مورد يا بيشتر از نشانه هاي زير حداقل 6 ماه طول كشيده  و شدت آنها بيش از حد معمول بوده و با رشد كودك هماهنگي  نداشته باشد:
1-    غالبا از توجه كافي به جزئيات در مي ماند يا بي دقت است.
2-    غالبا  در حفظ توجه بر روي تكاليف يا فعاليت هاي مربوط به بازي مشكل دارد.
3-    غالبا به نظر مي رسد وقتي مستقيما با او صحبت مي شود گوش نمي دهد.
4-    غالبا دستورالعمل ها را اجرا نمي كند ( دليل آن رفتارهاي مقابله اي يا نفهميدن دستورات نيست)
5-    غالبا در سازماندهي تكاليف و فعاليت ها نا توان است .
6-    اغلب از تكاليفي كه نيازمند فعاليت هاي ذهني مستمر است اجتناب مي كند ، نفرت دارد يا در اقدام به آن مردد است ( مانند كار درسي يا تكاليف خانگي)
7-    غالبا اشيائ لازم براي انجام تكاليف و فعاليت ها را گم مي كند
8-    محرك هاي بيروني غالبا حواسش را به آساني پرت مي كند .
9-    در فعاليت هاي روزمره غالبا فراموشكار است.

بيش فعالي
 
1-    غالبا دستها و پاهايش بي قرار است و روي صندلي تكان مي خورد .
2-    غالبا در كلاس درس يا جاهاي ديگري كه انتظار مي رود شخص نشسته باقي بماند ، صندلي را ترك مي كند.
3-    غالبا در جاهايي كه مناسبتي ندارد مي دود يا از در و ديوار بالا مي رود. در نوجواني يا بزرگسالي همراه با احساس ذهني بي قراري است.
4-    غالبا در اشتغال بي سرو صدا به فعاليت هاي تفريحي و بازي ناتوان است.
5-    غالبا در حال حركت است و به نظر مي رسد موتوري به حركتش وا مي دارد .
6-    غالبا زيد حرف مي زند.
7-    غالبا قبل از اينكه سوال تمام شود با عجله و دستپاچگي جواب هايي مي پراند.

تكانشگري

8-    غالبا در انتظار كشيدن براي نوبت ناتوان است
9-    غالبا حرف ديگران را قطع كرده يا مداخله مي كند.


علت بروز ADHD چيست؟

پيرامون علل بروز ADHD نظريه هاي مختلفي وجود دارد:

•  ‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ژنتيك: ضريب وراثت پذيري ADHD در حدود 75 صدم است.

•  عوامل مرتبط با دوره هاي بارداري ، تولد و پس از تولد: مانند مصرف الل و سيگار توسط مادر در حين بارداري، تولد زود رس، وزن كم هنگام تولد و ........

•  حساسيت غذايي و مشكلات معدي –روده اي .

•  مشكلات خانواده ، استرس زيادو حمايت كم ، آسيب شناسي رواني والدين از قبيل افسردگي ، پر خاشگري و يا سوء مصرف الكل ، ناسازگاري زناشويي، فرزند پروري      بسيار مداخله گرانه و تعاملات والد – فرزند سركوبگرانه . ساير عوامل كه با ADHD ارتباط دارند: وضعيت اقتصادي – اجتماعي پايين ، تربيت موسسهاي يا پرورشگاهي و   مشكلات مربوط به ارتباط با همسالان و كاركنان مدرسه.

• برخي مطالعات نشان مي دهد در كودكان مبتلا، نيمكره راسشت كوچكتر است. مطالعات ديگر حاكي از كاهش سوخت و ساز گلوكز در نواحياي است كه حركات بدن و يا احتمالا رفتار را تنظيم مي كنند. بعضي از آزمون ها در قشر پيشاني فعاليت كمتري نشان مي دهند كه مي تواند توجيه كننده اشكالات مرتبط با برنامه ريزي ، قضاوت و ادراك زمان باشد .

          در الگوي امواج مغزي افراد مبتلا نيز تغييراتي مشاهده مي شود . نسبت بالاي موج تتا به بتا جزء تغييرات خاص امواج مغزي افراد مبتلا به ADHD  است .

       بيش فعالي درمان نشده چه خطراتي به همرا دارد ؟

    35% ترك تحصيل مي كنند
    تنها 5-20% تحصيلات دانشگاهي خود را تكميل مي كنند .
   50-40%  درگير فعاليت هاي ضد اجتماعي مي شوند
   50-70 % از آنها دوستان بسيار كمي دارند يا اصلا دوستي ندارند.
   70-80%در شغل خود عملكرد پاييني نسبت به همكاران خود دارند .

  مسائل و مشكلات كودكان مبتلا به AD/HD 

  مشكلات اجتماعي

•  تحقيقات گوناگون نشان داده كه كودكان مبتلا به اختلال بيش‌فعالي/ كمبود توجه با مشكلات اجتماعي فراواني روبرو هستند. وقتي كه اين كودكان با رفتارهاي تضاد    ورزانه و برتري‌خواهانه سعي در آزار و اذيت همسالان و اطرافيان خود دارند، طبيعي است كه از طرف آن‌ها طرد شوند. طرد شدگي توسط اطرافيان به عزت‌نفس او لطمه‌زده و کودک، خود را فردي منفي تلقي می­كند كه يقيناً باعث عدم رشد مناسب اجتماعي او مي‌شود.

•  از طرف ديگر، اطرافیان نيز نسبت به اين كودكان نظر منفي دارند و اين ناشي از رفتارهاي نابهنجاري مثل اذيت كردن ديگران، رفتارهاي مخرب و ستيزه‌جويانه، شلوغي و سر و صداي بيش از حد اين كودكان است.

•   كودك با رفتارهاي آزارنده ديگران را از خود دور مي‌كند و آن‌ها نسبت به وي نظر منفي شكل مي‌دهند. طرد شدن از طرف ديگران و مشاهده نظرات منفي ديگران نسبت به خود باعث مي‌شود كه عزت‌نفس كودك خدشه‌دار شده و نظر منفي نسبت به خودش داشته باشد و مجموع اين‌ها باعث مي‌شوند كودك نتواند مهارت‌هاي اجتماعي را خوب ياد بگيرد و اين نيز به نوبه خود منجر به رفتارهاي توجه‌خواهانه و برتري جويانه مي‌شود.

•  رفتار توجه‌خواهانه نياز تمام كودكان است كه با بزرگتر شدن‌شان این نياز كاهش مي­ یابد اما هیچگاه پایان نمی پذیرد.کودکان همیشه نیازمند آن‌هايي هستند كه دوستشان دارند و به آن‌ها احترام مي‌گذارند. اما اين مسئله در كودكان مبتلا به اختلال بيش‌فعالي/ كمبود توجه، فراوان است. اين كودكان مي‌خواهند هميشه ميدان‌دار باشند و توجه همه را به خود جلب کنند، در خانه مثلاً سر سفره دوست دارند متكلم وحده باشند، در مدرسه سر به سر ديگران مي‌گذارند و براي خودنمايي دست به كارهاي خطرناك مي‌زنند.

•     « نياز به توجه » مي‌تواند براي پدر و مادر رنج‌آور باشد. از آنجا كه كودك بيش از حد درخواست مي‌كند، آنان احساس مي‌كنند آن‌چه را كه نياز داشته به او نداده‌اند. چون نمي‌دانند چگونه او را خشنود و ارضا كنند، مي‌پندارند كارشان ناكافي بوده است و سرانجام از آنجا كه کودک پي‌درپي در رفتارش پافشاري مي‌كند، آن‌ها عصباني مي‌شوند» .

 ما مي‌توانيم با كاهش رفتارهاي آزارنده كودك توسط رفتار درماني از بروز مشكلات ديگر يعني طردشدگي، خدشه‌دار شدن عزت‌نفس و... جلوگيري كنيم و يا با آموزش مهارت‌هاي اجتماعي سبب بهبود عزت‌نفس، كاهش رفتارهاي آزارنده و... باشيم.  يكي از رفتارهاي اين كودكان كه سبب آزار و اذيت ديگران مي‌شود، برتري‌خواهي است، وقتي كه با ديگران بازي مي‌كنند تمايل دارند سردسته و رهبر ديگران باشند، مي‌خواهند خود تصميم بگيرند كه چه كاري در جمع بايد انجام شود و اگر فعاليتي را كه مي‌خواسته‌اند، انجام نشود، ديگران را ترك مي‌كنند و مجموع اين‌ها سبب مي‌شود كه ديگران آن‌ها را طرد كرده و تنها و بدون دوست باقي بمانند، گرچه در ابتدا مي‌توانند دوستاني براي خود دست و پا كنند اما بتدريج دوستان بعد از آشنايي با آن‌ها و برخورد با رفتارهاي آزارنده و برتري‌جويانه‌اشان آن‌ها را ترك كرده و تنهايشان مي‌گذارند. نكته‌اي كه در اينجا بايد بدان توجه داشته باشيم اين است كه تنهايي اين كودكان ناشي از كمرويي و خجالتي بودنشان نيست. كودكان كمرو نيز تنها هستند اما تنهاييشان ناشي از ترس ورود به اجتماع و ابراز احساسات و تنهايي كودكان بيش‌فعال/ كمبود توجه ناشي از برتري‌خواهي و آزار و اذيت ديگران است.

•  كودكاني كه مبتلا به هر دو اختلال بيش‌فعالي/ كمبود توجه و اختلال يادگيري هستند به مراتب مشكلات بیشتری را در خصوص طرد شدن از سوي همسالان و محبوبيت در بين دوستان دارند، اما كودكاني كه فقط يكي از اين اختلال را دارند مشكلاتشان كمتر است.

گفته‌هاي فوق شايد اين ايده را در شما شكل داده باشد كه كودكان مبتلا به اختلال بيش‌فعالي/ كمبود توجه در كل كودكاني نامحبوب و طرد شده توسط همسالان محسوب مي‌شوند. اما مطالعاتي نيز وجود دارند كه نشان مي‌دهند برخي از اين كودكان توسط همسالانشان طرد نشده و محبوب آن ها هستند. اين مطالعات نشان مي‌دهند كه كودكان محبوب با اين اختلال پرحرف و فعال هستند و به درگيري‌هاي بدني نمي‌پردازند ولي كودكان نامحبوب با اين اختلال ارتباط بدني و گفتاري منفي‌تري با ديگران دارند و حس همكاري در آن‌ها كمتر است و ترجيح مي‌دهند به صورت انفرادي بازي كنند .

مشكلات تحصيلي

همانطوري كه مي‌دانيد موفقيت تحصيلي نيازمند عوامل گوناگوني است كه از جمله آن‌ها توانايي‌هايي شناختي سالم است اما اين كودكان دچار نواقص شناختي هستند و از طرف ديگر سه مشكل اصلي اين كودكان نيز آن‌ها را از پيشرفت تحصيلي باز مي‌دارد و نتيجتاً شكست تحصيلي عايد كودك مي‌شود. علاوه بر توانايي‌هاي شناختي سالم، عزت‌نفس و درك درست از توانايي‌هاي خود نيز براي موفقيت تحصيلي لازم هستند كه اين كودكان در نتيجه شكست‌هاي تحصيلي و طرد شدن از طرف همسالان و اطرافيان عزت‌نفس خود را از دست داده و بدين ترتيب دوباره يك چرخه معيوب و باطلي به وجود مي‌آيد كه كودك مبتلا به اختلال بيش‌فعالي/ كمبود توجه اسير آن شده و در انتظار شكست‌هاي پي‌درپي مي‌نشيند. بدين معنا كه از يك طرف شكست تحصيلي باعث كاهش عزت‌نفس و احساس كارآمدي اين افراد مي‌شود و اين نيز به نوبه خود رفتارهاي اجتنابي و شكست تحصيلي را به بار می آورد. رفتارهاي اجتنابي بدين معناست كه وقتي كودك به اين انتظار در خود مي‌رسد كه نمي‌تواند در كارهاي تحصيلي موفقيت كسب كند، هنگام رويارویی با تكاليف درسي و امتحانات، دچار اضطراب شده و از آن‌ها دوري مي‌كند

•  برخي از اين كودكان دچار اختلال يادگيري نيز هستند كه باعث شكست تحصيلي اين كودكان مي‌گردد. اختلال‌هاي يادگيري مشكلاتي در خواندن، نوشتن و يا رياضيات هستند كه با علامت اختصاري LD نشان داده مي‌شود. همه كودكان مبتلا به LD با وجود هوش طبيعي، آموزش كافي و عدم بيماري يا اختلال روان‌شناختي ديگر مشكلاتي را در زمينه‌هاي فوق از خود نشان مي‌دهند. بنابراين كودكان AD/HD كه دچار LD نيز هستند. به خاطر مشكل در خواندن، نوشتن يا رياضيات به علاوه مشكلات همراه با خود AD/HD دچار شكست تحصيلي مي‌شوند.

•  حدود نيمي از كودكان مبتلا به اختلال بيش‌فعالي/ كمبود توجه نيازمند آموزش‌هاي ويژه هستند و بالغ بر 30 درصد آنان يك پايه تحصيلي را تكرار مي‌كنند كه اين‌ها از چرخه معيوب كه در فوق بدان اشاره شد و از اختلال‌هاي ديگري كه با اين اختلال همراه‌اند، ناشي مي‌شود.

• شايد در نگاه اول اين كودكان را عقب‌مانده ذهني تلقي كنيد در صورتي كه اينچنين نيست. هوشبهر اين كودكان شبيه ساير كودكان است اما دليل اينكه در آزمون‌هاي هوشي از كودكان ديگر نمره‌كم تري بدست مي‌آورند، نقايص شناختي، از جمله مشكل در حافظه كوتاه‌مدت و علاوه بر اين مشكلات بنيادين اين كودكان يعني بي‌توجهي، تكانشگري و بيش‌فعالي است. آزمون‌هاي هوشي قابليت‌ها و مهارت‌ها را در زمينه‌هاي جداگانه‌اي مثل دانستن واژگان، رياضي، درك، حافظه و شكل‌هاي گوناگون حل مسئله ارزيابي مي‌كنند. معمولاً عملكرد يك كودك عادي در هريك از زمينه‌هاي جداگانه يكسان است. اگر واژگان كودكي براي سنش عادي باشد، معمولاً حافظه و حل مسئله نيز مناسب هنجار سني مي‌باشد اما ممكن است كه كودكان مبتلا به اختلال بيش‌فعالي/ كمبود توجه، رشد نابرابر داشته باشند. از اين رو احتمال دارد ميانگين توانايي‌هاي کودک مبتلا به AD/HD در بعضي از این زمینه ها پيشرفته و در بعضي ديگر عقب افتاده باشد. كودك مبتلا به اختلال بيش‌فعالي/ كمبود توجه ممكن است در كلاس سوم بتواند رياضيات كلاس پنجم را انجام دهد ولي از نظر خواندن در حد كلاس دوم باشد و اين همان مفهوم رشد نابرابر است. بدين معنا كه اين كودكان در زمينه‌هاي گوناگون تحصيلي به صورت برابر به پيش نمي‌روند و بدين ترتيب نيازمند آموزش‌هاي ويژه هستند كه لازمه ‌این کار نیز ارزيابي دقيق كودكان توسط تست‌هاي گوناگون هوشي و ساير تست‌هايي است ..

لازمه پيشرفت در امور تحصيلي داشتن تمركز وتوجه، صبر و حوصله و پشتكار و عزت نفس و حس كارآمدي بالا است، مواردي كه در كودكان مبتلا به اختلال بيش‌فعالي/ كمبود توجه دچار نارسايي شده و در حقيقت مانعي در برابر موفقيت تحصيلي كودك به حساب مي‌آيند. يك كودك طبيعي و عادي مي‌تواند با آرامش در كلاس درس نشسته و به دستورالعمل‌هاي معلم مو به مو گوش كرده و با صبر و حوصله تكاليف درسي‌اش را انجام دهد اما كودك مبتلا به اختلال بيش‌فعالي/ كمبود توجه نمي‌تواند به گفته‌هاي معلم گوش فرا دهد و آن‌ها را در ذهن خود جذب كند، مدام از صندلي بلند شده و بدون اينكه مسأله را درك كند به صورت تكانشگرانه به آن پاسخ مي‌دهد. تمام اينها كه لازمه و يا به عبارت بهتر ابزارهاي در خدمت يادگيري به حساب مي‌آيند در كودك مبتلا به AD/HD معيوب شده‌اند. به همين خاطر اين كودكان در تحصيل موفقيت چنداني كسب نمي‌كنند.
·    به نظر مي‌رسد كودكاني كه دچار AD/HD مركب و AD/HD نوع بي‌توجهي هستند، نسبت به نوع بيش‌فعالي ـ تكانشگري گرفتار مشكلات تحصيلي بيشتري باشند، چون اين دو گروه نقص توجه دارند كه سبب عدم تمركز كافي و جذب مناسب مطالب درسي مي‌شود.


روش هاي درمان ADHD

دارو درماني
داروهاي محركي مانند دكس امفتامين و ريتالين از مشهورترين داروها براي درمان ADHD مي باشند. استفاده از اين داروها در 60-70% كودكان ، به كاهش علائم مي انجامد . بايد توجه داشت داروهاي محرك تا زماني تاثير دارند كه در بدن باقي بمانند و پس از قطع دارو بسياري از علائم بيماري بازگشت مي كنند. برخي كودكان تحت درمان با دارو دچار عوارض جانبي مانند كاهش اشتها ، سر درد ، تيك ، تغييرات خلقي و ... مي شوند

روان درماني
شامل درمان هاي رفتاري- شناختي ، آموزش مهارت هاي اجتماعي، مشاوره خانوادگي ، كاردرماني و بازي درماني مي باشد . در اين روش ها سعي در كاهش بد كاركردي هاي هيجاني و رفتاري ، تمرين رفتارهاي جديد ، افزايش هماهنگي حسي- حركتي در كودكان مبتلا، آموزش مهارت هاي ارتباطي ميان فردي و اصلاح  الگوهاي رفتاري در خانواده مي شود .

 درمان تكنولوژيك

استفاده از روش درماني تكنولوژيك مانند نوروفيدبك، امروزه در بسياري از مراكز معتبر درماني جهان انجام مي شود . در نورو فيدبك هدف، « آموزش خود- تنظيمي مغز» به فرد مبتلا مي باشد . چرا كه گفته مي شود در اين كودكان مغز توانايي تنظيم دقيق فعاليت هايش را ندارد و لذا در تنظيم توجه و رفتارهاي ديگر دچار مشكل مي شود. « كودكاني كه بيش فعال هستند، مي توانند با تشخيص به موقع و استفاده از درمان هاي مناسب، زندگي طبيعي و توام با موفقيتي داشته باشند.»

چند پيشنهاد براي والدين در ارتباط با كودكان ADHD:

•     صبحانه اي داراي پروتئين مكفي ارائه دهيد.

•     رنگها و افزودني ها را از غذاي كودك حذف كنيد.

•     شكر را حذف كنيد.

•     موادي كه كودك به آنها حساسيت دارد را از رژيم غذايي حذف كنيد.

•     مصرف امگا 3 را جدي بگيريد.

•     بازيهاي كامپيوتري و تلويزيون را محدود كنيد (حداكثر روزى يك ساعت بازى كامپيوترى و يك ساعت تماشاى تلويزيون).

•     ادراكشان را ازنقاط قوت وضعف خود افزايش دهيد.

•    فرزندتان را در باشگاه هنرهاى رزمى (كاراته، تكواندو و ...) ثبت نام كنيد.

•     فرزندانتان را به انجام امورى كه نياز به تمركز و توجه دارند مثل پازل، الگوسازى وكارت بازى تشويق كنيد.

•     انرژى خلاقشان را به سمت هنر هدايت كنيد.

•     روزانه حداقل يك ساعت ورزش(حداقل پياده روى سريع به منظور افزايش ضربان قلب) انجام دهند.

•     رفتار مناسب را توضيح داده، به همكارى و تعامل اجتماعى وى پاداش دهيد.

•     ازپس زمينه موسيقى براى تمركز استفاده كنيد .

•     الگوهاى نقش مثبت را براى او فراهم آوريد.

•     به فرزندانتان براى ادراك تفاوتهاى فردى كمك كنيد .

چند پيشنهاد براى معلمان و مدرسه :  

•     از پر كردن تمام ديوارها با پوستر، عكس و ... پرهيز كنيد (باعث حواس پرتى اين كودكان مى شود).

•     بهتر است اين كودكان در جلوى كلاس و دور از در بنشينند.

•     مراقب عزت نفس آنها باشيد و اجازه ندهيد به موضوع شوخى و تفريح بچه هاى ديگر تبديل شوند.

•     درس را به شكلى مهيج و جالب توجه ارائه دهيد و از روش هاى آموزش چندحسى (ديدارى، شنيدارى و جنبشى) استفاده كنيد.

•     درس هاى مشكل تر را اول روز آموزش دهيد. كودكان ADHD زودتر و آسان تر از بقيه خسته مى شوند.

•     مهارت هاى مطالعه و سازماندهى را آموزش دهيد.

رژيم غذايي مناسب براي كودكان مبتلا به اختلال نقص توجه- بيش فعالي                                    

رژيم غذايي در درمان تمام انواع ADHD اهميت  دارد. غذا را مي توان مانند دارو مورد توجه و استفاده قرار داد . غذا مي تواند تاثيرات مثبت يا منفي روي ادراك ، احساس و رفتار داشته باشد .« در حقيقت رژيم غذايي صحيح مي تواند ميزان مصرف دارو را كاهش دهد». غذاهايي كه از انواع كربوهيدرات هاي ساده به حساب مي آيند  و بويژه در صبحانه مصرف مي شوند  براي تمركز مضر مي باشند. مواد غذايي كه داراى قند هستند يا موادي دارند كه سريع شكسته شده و تبديل به قند مي شوند(مانند نان) افزايش سريعي را در قند خون ايجاد مي كنند. ترشح انسولين كه سبب پايين آمدن قند خون مي شود، حالاتي چون احساس خستگي، گيجي و بي توجهي را در پي دارد. اكثر كودكان روز خود را با خوردن شيريني، كلوچه، تارت، و انواع مختلف موادغذايي شيرين شروع مي كنند و مي توان گفت كه چيزي به عنوان پروتئين مصرف نمي كنند. عجيب نيست كه معلمان مي گويند نيمي ازشاگردان در كلاس قادر به تمركز نيستند. براي تمام افراد بهترين راه مصرف ، بويژه در افراد مبتلا به بيشتر  ADHD  پروتئين و كاهش مصرف كربوهيدرات هاست. يك صبحانه مناسب براي اين دسته مي تواند شامل پنير، تخم مرغ آب پز (سفت) يا نان شيريني (سرشار ازغلات) با پنير خامه اي باشد. اگر مي خواهيد به اندازه كافي انرژي براي تمركز داشته باشيد اين مواد را كمتر مصرف كنيد: نان، برنج، سيب زميني، پاستا و قند. رژيم غذايي در درمان تمام انواع ADHD اهميت دارد. غذا را مي توان مانند دارو مورد توجه و استفاده قرار دارد. غذا مي تواند تأثيرات مثبت يا منفي روي ، ادراك، احساس و رفتار داشته باشد« در حقيقت رژيم غذايي صحيح مي تواند ميزان مصرف دارو را كاهش دهد». 

پروتئين ها
پروتئين ها درعملكرد سيستم ايمني، توده عضلاني، آنزيم هايي كه واكنش هاي شيميايي را هدايت مي كنند،هورمون ها و توليد انتقال دهنده هاي عصبي كه سبب عملكرد مناسب مغز مي شوند، مؤثرهستند. در مجموع دو نوع پروتئين وجود دارد: كامل و غير كامل. پروتئين هاي كامل كه در گوشت، ماهي، ماكيان، پنير، تخم مرغ، لبنيات و محصولات سويا وجود دارند حاوي تمام اسيدآمينه هاي ضروري براي بدن هستند. پروتئين هاي غير كامل داراي بعضي اسيدهاي آمينه هستند. اين پروتئين ها بيشتردر غلات، بنشن، آجيل و گياهان  سبز برگ يافت مي شوند.

سالم ترين انواع پروتئين
مرغ، بوقلمون، برش هاي نازك  گوشت گاو، ماهي( بويژه قزل آلا و ماهي تن) ، پنير كم چرب، شير،محصولات سويا و پودر پروتئين.

كربوهيدارت ها

كربوهيدرات ها اصولاً در غذاهاي گياهي يافت مي شوند. شير و لبنيات تنها مواد غذايي حيواني هستند كه حاوي مقاديري از كربوهيدرات ها مي باشند. سه نوع كربوهيدرا ت وجود دارد: قند، كربوهيدرات هاي ساده و كربوهيدرات هاي پيچيده. ابتدايي ترين نوع كربوهيدرات، قند، يك مولكول ساده است. قند با نام هايي چون فراكتوز (قند ميوه)، ساركوز( قند table )، لاكتوز( قند شير) ، شهد ذرت و گلوكز وجود دارد. قند به سرعت از معده وارد خون مي شود. وقتي لوزالمعده افزايشي را در قند خون احساس مي كند، انسولين ترشح مي كند تا قند را به سمت سلول هاي بدن هدايت كند. افزايش بيش از اندازه قند، سبب ترشح بيش از حد انسولين شده، باعث مي شود كه سطح قند خون به كمتر از سطح بهينه برسد. در اين زمان شخص احساس خستگي، كسلي و بي توجهي مي كند.

كربوهيدرات هاي ساده كه در آرد سفيد تصفيه شده مانند پاستا، نان سفيد و موادي مانند سيب زميني، برنج و غلات يافت مي شوند به آساني شكسته و به قند تبديل مي شوند و تنها كمي آهسته تر از خود قند وارد خون مي شوند. كربوهيدرات هاي مركب مانند سبزيجات، غلات كامل (تصفيه نشده) و انواع لوبيا داراي پيوندهاي شيميايي پيچيده تري هستند و زمان بيشتري براي شكسته شدن اين مولكول ها لازم است. در انتخاب كربوهيدرات ها، بيشتر از كربوهيدرات هاي پيچيده مانند ميوه ها،سبزيجات، نخود، لوبيا و غلات كامل و كمتر از قند و شكر يا كربوهيدرات هاي ساده استفاده كنيد.

سالم ترين اشكال كربوهيدرات ها

ميوه ها بويژه: زردآلو، پرتقال، نارنگي، گلا بي، گريپ فروت، سيب و كيوي. سبزيجات (از مصرف مقدار زياد هويج به علت قند بالاي آن اجتناب كنيد) .
لوبياها بويژه: لوبيا قرمز و لوبيا سياه.
غلامت كامل، نه نان سفيد يا نان شيريني

نكات مورد توجه  براي والدين كودكان مبتلا به اختلال نقص توجه –بيش فعالي (ADHD)

پدر و مادر بودن كار سختي است و حتي گاهي اوقات خستگي آور و فرسوده كننده مي شود. كاملاً طبيعي است كه در مورد فرزندانمان نگران باشيم و هميشه آرزوي كاميابى براي آن ها داشته باشيم. دراينجا به نكاتي اشاره مي شود كه مي توانند درپرورش فرزند پر انرژي و پر شور و شرتان به شما كمك كنند.

1- در خانه قوانين مشخص و روشني داشته باشيد.
كودكان ADHD در محيط ها و موقعيت هايي كه انتظارات روشن و ثابتي وجود دارد، عملكرد خوبي دارند. در مورد قوانين خانه خود با فرزندتان صحبت كنيد. عواقب و پيامدهاي هر رفتار را مشخص سازيد.
رفتارهاي مثبت را تشويق كنيد و در مورد تنبيه هاي مناسب در صورت بروز رفتارهاي ناهنجار و مشكل ساز باهم به توافق برسيد.

2-خانه منظم داشته باشيد.
سر و سامان دادن به خانه، مرتب كردن اسباب ووسايل و مشخص كردن مكان مناسب هر وسيله مفيدو ياري رسان مي باشد. اسباب و وسايل اضافي را جمع و جور كنيد، آن ها را در انباري خانه قرار دهيد، كمدها و كشوها را تميز و منظم سازيد و براي وسايل مختلف مكان هاي اختصاصي در نظر بگيريد. دقيقاً مشخص كنيد كه هر وسيله بعد از استفاده بايد به جاي مناسب فرد برگردد.
3- برنامه روزانه تهيه كنيد.
تمامي كودكان به داشتن برنامه روزانه بخوبي پاسخ مي دهند و در مورد كودكان ADHD اين مسئله حياتي مي باشد. داشتن برنامه روزانه به كودك كمك مي كند بداند قرار است در طول روز چه بكند و چه برنامه هايى پيش رو دارد.

4- تلاش هاي كودك خود را تشويق كنيد.
گاهي اوقات انجام تكاليفي كه در نظر ما بسيار بسيار سخت و ADHD آسان هستند، براي كودكان خسته كننده مي باشند. تلاش و كوشش كودكان را بدون توجه به نتيجه آن ها پاداش دهيد. مثلاً ممكن است فرزند شما براي امتحان رياضي تلاش زيادي كند و خوب درس بخواند اما نمره خوبي نياورد. مهم اين است كه او را به خاطر تلاش و پيشرفت هاي جزئي كه دارد تشويق كنيد.

5-    نكات مثبت فرزندتان را فراموش نكنيد.
گاهي اوقات ما چنان درگير تغيير و حذف عادات و رفتارهاي ناپسند مي شويم كه فراموش مي كنيم رفتارهاي مثبت آن ها را تحسين و تشويق كنيم. اگر كودك شما بلافاصله بعد از بازگشت از مدرسه، لباس و لوازم خود را مرتب در جاي مناسب مي گذارد، به او بگوييد كه من اين رفتار تو را دوست دارم و تو كار خوبي انجام مي دهي.

6-    توانايي هاي فرزند خود را تقويت كنيد.
همه فرزندان استعدادهاي بي نظيري دارند. گاهي اوقات پيدا كردن آن ها از ميان خيل عظيم رفتارهاي نامناسب كار سختي به نظر مي رسد، اما بدانيد كه اين استعدادها بالاخره وجود دارند. اين توانايي ها و استعدادهاي ويژه را بشناسيد و موقعيت هايي فراهم كنيد كه كودك شما در انجام آن ها موفق و پيروز شود. اين كار باعث تقويت اعتمادبه نفس كودك شما مي شود.

7-    از سايرين كمك بگيريد.
شما تنها پدر و مادري نستيد كه كودكADHD  داريد. با ساير والدين درگير ارتباط برقرار كنيد يا از كمك هاي آموزشي يا حمايتي مراكزي كه در اين زمينه فعاليت مي كنند، بهره بگيريد.

8-به خودتان استراحت دهيد.
از خودتان مراقبت كنيد. زماني از روز را فقط به خودتان اختصاص دهيد. سروكله زدن با كودك ADHD خسته كننده و طاقت فرسا است. توجه به خودتان را فراموش نكنيد.

منابع :

مجله sos كلينيك آتيه

كتاب نوروفيدبك